VN-hoorzitting in Genève: "Absoluut hoogtepunt"
In augustus 2024 verscheen de Nederlandse regering voor een comité van de Verenigde Naties. In Genève moest ze verantwoording afleggen over de situatie van mensen met een beperking of chronische ziekte in ons land. Ieder(in) was daarbij, als onderdeel van een delegatie met mensen met een beperking en hun vertegenwoordigende organisaties. Deze delegatie sprak voor de hoorzitting met het VN-comité. Beleidsmedewerkers Xan Koster en Lydia Vlagsma vertellen over hun bijzondere ervaring.
"De hoorzitting was niet alleen het hoogtepunt van het jaar, maar een mijlpaal in de strijd voor de rechten van mensen met een beperking en chronische ziekte tot nu toe", zegt Xan Koster, beleidsmedewerker bij Ieder(in). Met de hoorzitting werd de eerste beoordeling van Nederland afgesloten. Dat is acht jaar nadat het VN-verdrag Handicap in Nederland, als een van de laatste EU-landen, werd aangenomen.
Vertegenwoordiging van mensen met een beperking
In 2020 zouden de Verenigde Naties de implementatie van het VN-verdrag Handicap voor de eerste keer toetsen. Maar door de coronapandemie ging dat niet door. Dat maakt dat Nederland in 2024 voor het eerst werd beoordeeld. Lydia Vlagsma: "Sinds het VN-verdrag in Nederland is aangenomen is de situatie van mensen met een beperking of chronische ziekte in ons land niet verbeterd, en op sommige vlakken zelfs slechter geworden. Dat was de kernboodschap die de delegatie aan het VN-comité kon overdragen."
De Nederlandse delegatie VN-verdrag Handicap bestond mensen met een beperking en hun organisaties, waaronder Ieder(in).
Lydia: "We vonden het belangrijk om naar Genève te gaan met een zo breed mogelijke vertegenwoordiging van de extreem diverse groep van mensen met een beperking. Het is onmogelijk om daar volledig recht aan te doen. Maar we zijn er wel in geslaagd binnen onze afvaardiging veel kennis en expertise te verzamelen."
Erkenning van het VN-comité
Op 13 augustus spraken zij achter gesloten deuren met het VN-comité over de knelpunten voor mensen met een beperking in Nederland. De delegatie oefende met vragen beantwoorden met hulp van ervaren internationale belangenbehartigers van het European Disability Forum en de International Disability Alliance. Dit was essentieel om snel en effectief te kunnen reageren op de vragen van het comité. Het gesprek met het comité werd afgetrapt met korte toespraken van verschillende delegatieleden, waaronder Jiska Ogier en Roos Hoelen. Ook het College voor de Rechten van de Mens leverde een belangrijke bijdrage.
"Wij gaven aan welke onderwerpen wat ons betreft in de hoorzitting op 15 augustus ter sprake moesten komen," zegt Xan. De delegatie kreeg een platform om haar zorgen en aanbevelingen werkelijk te delen. "Onze woorden kwamen terug in de scherpe vragen van het comité aan de Nederlandse overheid. Dat bevestigde dat ze onze zorgen serieus namen."
Het VN-comité bestaat ook zelf uit mensen met een beperking en is helemaal in het VN-verdrag ingevoerd. Xan: "We hoefden hen niet te overtuigen van de uitdagingen waar mensen met een beperking mee te maken hebben. Dat was het bevredigende aan onze tijd in Genève: merken dat zij, met hun expertise, kennis en formele status, mede op basis van onze inbreng heel kritisch waren op de Nederlandse overheid. Je ziet het internationale recht in werking. Geweldig om dat te mogen meemaken."
Tijdlijn VN-verdrag Handicap
Aan de hoorzitting ging een lang proces vooraf. Dit is een tijdlijn van de belangrijkste activiteiten:
- In 2006 stelde de Verenigde Naties het VN-verdrag Handicap op. In 2016 werd dit verdrag door Nederland ondertekend.
- In 2018 moest de Nederlandse overheid officieel verslag uitbrengen aan de VN.
- In 2019 verscheen de Schaduwrapportage van de Alliantie VN-verdrag Handicap. De Alliantie bestaat op dit moment Ieder(in), MIND, LFB, Per Saldo. Destijds deed ook Coalitie voor Inclusie mee. De rapportage bestond uit onderzoeksresultaten en aanbevelingen rond participatie en uitsluiting van mensen met een beperking.
- In 2022 kreeg het VN-comité de Schaduwreportage. De rapportage had die inmiddels een update gekregen en was vertaald.
- In 2022 stuurde het VN-comité de List of Issues naar de Nederlandse overheid. Dit is een lijst met vragen over de uitvoering van het VN-Verdrag handicap.
- In 2023 heeft de overheid daarop antwoorden geformuleerd. Daarop volgde weer nieuwe opmerkingen op de beantwoording door de Alliantie en door het College voor de Rechten van de Mens.
Al deze rapporten, onderzoeken, opmerkingen en aanbevelingen waren voor het VN-comité de basis om daarna de overheid tijdens de hoorzitting vragen te stellen.
Communicatie met comitéleden en achterban
Naast het gesprek achter gesloten deuren was er nog meer informeel contact met leden van het VN-comité. Dat was in de dagen vooraf maar ook tijdens de hoorzitting. En zelfs de nacht erna. Lydia: "We deden er alles aan om meer uitleg te geven en aanvullende vragen te beantwoorden. De comitéleden waren heel benaderbaar en we kregen veel ruimte. Die interacties waren heel waardevol, maar het verhoogde ook de intensiteit van onze week in Genève. Het was hard werken.
Tijdens de hoorzitting deelde Ieder(in) ook live updates via een WhatsApp-kanaal. Zo bleef de achterban op de hoogte. Het WhatsApp-kanaal ‘VN-verdrag Handicap Genève Update’ is nog steeds online. Je kunt de berichten teruglezen. Tussendoor werd ook nog met journalisten gesproken. De hoorzitting kreeg veel aandacht in dagbladen en op de radio:
In de media: Hoe goed beschermt Nederland de rechten van mensen met een beperking?
Het langverwachte rapport
Na de hoorzitting was het wachten op het eindrapport van het VN-comité, met de concluding observations van het VN-comité. Dit zijn de aanbevelingen van het comité. Deze aanbevelingen zijn belangrijk voor de verdere uitvoering van het VN-verdrag in Nederland. Op het kantoor van Ieder(in) werd goed samengewerkt om het VN-rapport te analyseren. Binnen een paar uur stond een eerste reactie op de website van Ieder(in).
'Intensieve maar bevredigende ervaring'
De reactie van de Nederlandse overheid op het VN-rapport was teleurstellend. Het sloeg de scherpe kritiek van het VN-comité over. De reactie deed het rapport af als een steuntje in de rug. Na die oppervlakkige reactie riep Ieder(in) op tot actie en lanceerde de petitie 'Ons geduld is op'. Er moet al op veel kortere termijn verandering merkbaar zijn voor mensen met een beperking.
Over zes jaar is de volgende evaluatie. Dan krijgt Nederland een nieuwe kans om te laten zien dat ze het VN-verdrag Handicap serieus neemt. De beleidsmedewerkers hopen dat de overheid tegen die tijd genoeg heeft gedaan om te zorgen voor een inclusieve samenleving. Xan: "Werken aan mensenrechten klinkt soms abstract en theoretisch. Maar het gaat over echte mensen en is daarom ook persoonlijk en intiem. In Genève kwam voor ons als delegatie de wereld van mensenrechten tot leven. Het was heel bijzonder om daar deel van uit te mogen maken.”